Steeds steekt die rare discussie weer de kop op: is fotografie kunst of niet? Er zijn zo langzamerhand boekenkasten vol over geschreven. En daarbij is vrijwel altijd sprake van de vergelijking met schilderkunst. Regelmatig is ook (op social media) het commentaar te lezen bij een foto: "Prachtig, net een schilderij". Wat hebben die twee toch met elkaar?

De fotografie maakte in de 19e eeuw plotseling iets mogelijk wat eerder uitsluitend voorbehouden was aan schilders/tekenaars: het vastleggen van 'de werkelijkheid' (wat dat dan ook moge zijn) op een plat vlak, tweedimensionaal . Dat vastleggen werd in de loop der eeuwen tot een ware kunst verheven waarbij de kunstenaars zich ook steeds vrijer gingen voelen om hun eigen emoties en interpretaties toe te voegen, om hun eigen werkelijkheid te creëren. De schilderkunst was geboren.

Maar ik mis in al die vergelijkingsdiscussies iets. Het venijn zit voor mijn gevoel in het woord 'schilderkunst', want dat impliceert dat alles wat geschilderd is per definitie kunst is. En daarmee wordt m.i. de vergelijking meteen helemaal scheef getrokken. We kennen het zelfstandig naamwoord 'fotografie' maar een gangbaar en vergelijkbaar zelfstandig naamwoord voor 'het schilderen' is er niet of het moet het zeer oneerbiedige 'geklodder' zijn. We vallen dan bijna automatisch terug op het woord 'schilderkunst'. De beeldhouwkunst kent hetzelfde probleem. Alsof schilderen of het vorm geven aan een stuk steen dus altijd kunst is.

Heel anders wordt het als de termen 'fotograferen', 'schilderen' of 'beeldhouwen' gebruikt zouden worden. Nee, fotograferen is geen kunst, net zo min als schilderen of beeldhouwen kunst is. Dat fotograferen (als algemeen werkwoord) geen kunst is begrijpt iedereen, immers vrijwel iedereen heeft nu een fotocamera waarvan zelfs de bediening geen kunst meer is. En iedereen maakt foto's die desgewenst voor 10 cent ook nog afgedrukt kunnen worden. Misschien is dat ook wel de hoofdreden dat velen nog altijd het fotografische beeld onmogelijk kunnen zien als mógelijke kunst.
In de discussie of fotografie nu wel of geen kunst is wordt steeds vergeten dat fotograferen en schilderen alleen maar een middel zijn waarmee je iets kunt creëren. Zoals dat ook kan met een stapel bakstenen, een stel pvc-buizen of een aantal gevonden voorwerpen. Je kunt overál kunst mee maken. Of kitsch of helemaal niksch.
Iemand die een penseel pakt of een stuk klei of marmer maakt niet per definitie kunst, daar is nog veel méér voor nodig (en dan bedoel ik niet het wel of niet gevolgd hebben van een opleiding, want die discussie is al net zo onzinnig). En dat geldt ook voor al die andere media waarmee we iets kunnen creëren. Waarbij bovendien ook nog de digitale revolutie gezorgd heeft voor onbegrensde nieuwe creatieve mogelijkheden die voorheen ondenkbaar waren. Van het intussen al heel lang ingeburgerde photoshoppen tot 3D-printen.

En dan kom je vanzelf ook weer bij de al net zo onzinnige en voortdurende (ook juridische) strijd op en rond Facebook waarom een gefotografeerde blote vrouwentepel niet mag en een geschilderde meestal aan de censuur ontsnapt (hoewel Rubens ook een keer slachtoffer was van de Facebookcensuur...). De gefotografeerde versie wordt aanstootgevend gevonden (want is kennelijk lustopwekkend), de geschilderde mag voor geaccepteerde 'kunst' doorgaan. Want het heet tenslotte toch nog niet voor niets 'schilderkunst'?
Terwijl er voorbeelden te over zijn waar precies het omgekeerde het geval is. Er bestaan vele uiterst zinnenprikkelende tekeningen/schilderijen en vele zeer fraaie naaktfoto's waar totaal geen sprake is van enige erotische verleiding. We kunnen de woorden 'schilderkunst' en 'beeldhouwkunst' beter afschaffen. Want die zetten ons steeds weer op een verkeerd been. Ja, een foto kán kunst zijn, net zoals een schilderwerk (of beeldhouwwerk of een stapel bakstenen) kunst kán zijn.

 

Ton de V

23 augustus 2019

Alles wat geproduceerd, vervaardigd, geconstrueerd, etc., wordt kan je mijns inziens kunst noemen. Wel onder voorwaarden. Karel Appel smeet een klodder verf op het doek en het werd kunst. Rembrandt deed dit op een andere manier en het was kunst. Het is een interpretatie en kwalificatie die door de mens eraan wordt gegeven. Daarbij komt het fenomeen "Smaken verschillen" ook om de hoek kijken. Ook de moeilijkheidsgraad om iets te vervaardigen wordt meegewogen en zo ontstaat al een differentiatie of iets wel of geen kunst genoemd kan worden. De mens is al aan het reguleren, regeltjes er aan vastplakken waar we allemaal zo gek op zijn. Nou dat is nou juist iets waar veel kunstenaars een broertje dood aan hebben: "Regeltjes". Persoonlijk ga ik er vanuit dat alles wat men met een creatief oogmerk produceert, doodgewoon kunst is. Ook de architect die zijn ontworpen gebouw net even iets anders als een blokkendoos vormgeeft. Desondanks kan de blokkendoos dus pure kunst zijn. Dus in de bandbreedte van de kunst ligt het waarderingsgehalte, het beleven van de creatie door de kijker of gebruiker. Kortom, alles is kunst of je wil of niet.


Luc ten Klooster

24 augustus 2019

Ton de V: dan komt dus het woord kitsch ook niet in je vocabulaire voor? En het verschil tussen kunst, kunstig, en een kunstje verdwijnt ook? Iets kan heel kunstig en knap gemaakt, toch gaat het mij te ver om het dan per definitie en bij voorbaat kunst te noemen. Zelf vraag ik mij voortdurend af of ik met iets wat ik creëer ook echt wat te vertellen heb. Als ik bij een werk het gevoel krijg dat ik er niets mee te vertellen heb, dat het geen betekenis heeft, dat het dus helemaal niets toevoegt aan wat dan ook, dan kan ik beter mijn mond houden (en dus het betreffende werk in de prullenbak gooien. Wat ook herhaaldelijk gebeurt). Iemand die zegt 'Laat ik eens gaan schilderen precies zoals Karel Appel dat deed' (of vul maar een willekeurige andere naam in) voegt m.i. niets toe en maakt dus géén kunst in mijn ogen. Wat bv Appel maakte had destijds grote betekenis, iemand die dat later klakkeloos herhaalt voegt daar geen enkele nieuwe betekenis meer aan toe en noem ik een na-aper, geen kunstenaar. Eén van mijn eigen voorwaarden is dat ik probeer om oorspronkelijk te blijven (waarbij ik uiteraard niet de illusie heb dat ik iets maak wat nog nooit eerder gemaakt is, dat wordt sowieso steeds onmogelijker. En iedere kunstenaar laat zich bewust of onbewust beïnvloeden. Maar dat is iets anders dan nadoen)


Reageer op dit bericht